.

مقاله ها

استراتژی پاکستان برای «پایان جنگ»

 

سفر منطقه‌ای زلمی خلیل‌زاد نماینده‌ی ویژه‌ی وزارت خارجه‌ی امریکا برای پایان جنگ افغانستان، دیروز از اسلام‌آباد آغاز شد. پاکستان که با بازی دوگانه‌اش جنگ افغانستان را بسیار پیچیده ساخت به باور بلندپایه‌گان امریکایی نقش بسیار مهم، در یافتن راه‌حل سیاسی برای پایان این جنگ دارد. بلندپایه‌گان دولت پاکستان هم هیچ فرصتی را برای مهم‌نمایی نقش‌شان از دست نمی‌دهند. دولت پاکستان تاجایی پیش رفته که به خودش حق می‌دهد برای پایان جنگ افغانستان، استراتژی بسازد. شاه‌محمود قریشی وزیر خارجه‌ی پاکستان همین چند روز پیش گفت که با مقام‌های امریکایی روی استراتژی‌ای که هدف محوری آن پایان جنگ افغانستان است بحث کرده است،‌ اما در این مورد به تفصیل سخن نمی‌گوید. 

آقای خلیل‌زاد هم روی همین موضوع را با مقام‌های پاکستانی مذاکره خواهد کرد. امریکایی‌ها که نتوانستند پاکستان را به دلیل نقش دوگانه‌اش در جنگ افغانستان به سختی مجازات کنند، حال انتظار دارند که جنرال‌های پاکستانی آنان را در یافتن یک راه‌حل سیاسی همکاری کنند. پاکستانی‌ها هم درتلاش بهره‌برداری هستند. آنان که در پی تحقق سلطه‌ی کامل یا قسمی تندروان مذهبی بر قلمرو افغانستان هستند، حتماً می‌خواهند که امروز از راه دیپلوماسی به این هدف دست یابند. تقویت یک دولت مدرن، ‌نیرومند و طرف‌دار ارزش‌های جهانی در افغانستان، در دستور کار پاکستان نیست. 

پایان جنگ برای پاکستان زمانی مطلوب است که یا کل افغانستان یا بخشی از آن در سلطه‌ی تندروان مذهبی قرار گیرد. این هدف را پاکستان برخلاف خواست امریکا و جامعه‌ی جهانی از سال ۱۹۸۹ دنبال می‌کند. پس از خروج کامل نیروهای شوروی از افغانستان درفبروری سال ۱۹۸۹ سیاست اعلامی وزارت خارجه‌ی امریکا و کاخ سفید تشکیل یک حکومت با پایه‌های وسیع در افغانستان از طریق مذاکره بود. به بیان دیگر سیاست اعلامی واشنگتن یافتن یک راه‌حل سیاسی و انتقال مسالمت‌آمیز قدرت از داکتر نجیب به یک اداره‌ی غیرجانب‌دار بود تا آن اداره زمینه را برای تشکیل یک حکومت با پایه‌های وسیع فراهم سازد. واشنگتن در آن زمان با مسکو هم در این مورد صحبت کرده بود. سازمان ملل متحد هم در همین راستا تلاش می‌کرد. 

حکومت وقت پاکستان هم در لفظ پذیرفته بود که جنگ افغانستان پس از خروج روس‌ها راه‌حل سیاسی دارد. هم بی‌نظیربوتو و هم نوازشریف نخست‌وزیران وقت پاکستان در اعلامیه‌های رسمی‌شان به راه‌حل سیاسی تاکید می‌کردند. حکومت پاکستان حتا موافقت کرده بود که پس از انتقال قدرت از حزب وطن به یک اداره‌ی غیرجانب‌دار، داکتر نجیب در هند پناهنده شود. اما ارتش پاکستان به راه‌حل نظامی فکر می‌کرد. جنرال اسلم‌بیگ و جنرال حمیدگل که آن زمان ارتش و دستگاه استخبارات پاکستان را رهبری می‌کردند، کامیون‌های مملو از موشک‌های ساخت چین را که با پول سی‌آی‌ای خریده شده بود، در اختیار یک تنظیم تندرو قرار دادند تا کابل را موشک‌باران کند و از راه زور به قدرت برسد. بگذریم از این که نوازشریف هم بعداً به فروپاشی ارتش افغانستان فخر کرد. 

امروز هم وضعیت همان است. کسی نمی‌تواند اثبات کند که ارتش پاکستان این‌بار به افغانستان نگاه متفاوت دارد. ارتش پاکستان امروز هم مثل آن روز،‌ سلطه بر افغانستان از طریق تندروان مذهبی را در دستور کارش دارد. برای ارتش پاکستان سلطه‌ بر افغانستان از طریق تندروان مذهبی به اندازه‌ی گسترش جنگ‌افزارهای هسته‌ای و طراحی حمله‌های تروریستی به خاک هند، اهمیت دارد. ارتش پاکستان در کشورهای عرب‌زبان هم شبکه‌های حمایتی خودش را دارد که از طریق آنان، تلاش‌هایش را برای تحقق سلطه‌ی تندروان مذهبی در افغانستان تمویل می‌کند.

 برای یافتن یک راه‌حل سیاسی در قدم اول باید رهبری طالب‌ها زیر فشار مالی و نظامی در داخل خاک پاکستان قرار گیرد. پاکستان در این راستا حاضر به همکاری نیست. اختلاف‌های کشورهایی مثل قطر و عربستان هم بسیج‌ کشورهای عرب‌زبان برای اعمال فشار بر طالب‌ها را دشوار ساخته است. به همین دلیل است که ماموریت آقای خلیل‌زاد بسیار دشوار ارزیابی می‌شود. 

استراتژی‌ای که وزیر خارجه‌ی کنونی پاکستان از آن صحبت می‌کند،‌ به احتمال قریب به یقین طرحی برای تضعیف سازمان دولت در افغانستان و فراهم‌سازی سلطه‌ی تندروان مذهبی بر بخشی از قلمرو ما است. هر نوع توافق سیاسی که برآیند آن سلطه‌ی نامشروع یک گروه تندرو مذهبی بربخشی از قلمرو افغانستان باشد، به جنگ پایان نمی‌دهد. چنین چیزی، ‌دوام جنگ را تضمین خواهد کرد. سلطه‌ی نامشروع یک گروه تندرو مذهبی بربخشی از قلمرو افغانستان، امنیت جهانی را هم تهدید می‌کند. وقتی بخشی از قلمرو یک کشور در اشغال یک گروه تندرو باشد، روشن است که جهادیست‌های بین‌المللی هم به آن جا می‌آیند. برای پایان جنگ افغانستان به توافق‌نامه‌ای نیاز است که به خشونت سیاسی و مذهبی پایان دهد و بستر فعالیت‌های مسالمت‌آمیز و مشروع سیاسی را برای هر گروهی فراهم سازد. نگرانی‌های مشروع پاکستان باید از نگاه هژمونیک آن کشور تفکیک شود. کابل باید این موضوعات را به زلمی خلیل‌زاد و مجموع جامعه‌ی جهانی به وضاحت توضیح دهد.

 

اضافه کردن نظر


کد امنیتی
تغییر کد امنیتی